Տարիների ընթացքում երևի թե ոչինչ Հայաստանում այնքան չի հասցրել կատարելագործվել, որքան՝ պետական փողերի ու միջոցների փոշիացման համակարգերը:
Այս իմաստով՝ դժվար կարելի է գտնել աշխարհում ևս մի երկիր, ուր պետական փողերի վատնումը նույնքան կատարյալ մակարդակի վրա գտնվի, որքան՝ Հայաստանում:
Որպես կանոն, երբ խոսք է գնում այս կամ այն ծրագրի չիրականացման, լավ ու պայծառ գաղափարների չնյութականացման մասին, ու հարց է հնչում՝ ինչո՞ւ, առաջին պատճառաբանությունը, որ իշխանությունները մեջտեղ են բերում, փող չլինելու սին ու դատարկ պատճառաբանությունն է լինում:
Անկասկած, ներկայիս Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական վիճակն այնպիսին է, որ գրեթե միշտ «փող չկա» պատասխանը համոզիչ է հնչում, բայց որ այդ իրավիճակը շտկելուն ուղղված քայլեր շատ քիչ են պետության կողմից արվում, ոչ ոք ժխտել չի կարող:
Երկրում ստեղծվել է մի վիճակ,երբ փողի հիմնական մասսան հայտնվել է խոշոր օլիգարխների ու իշխանությունների հետ ամուր կապերի մեջ գտնվող չինովնիկների ու նրանց հարազատների ձեռքերում,ու չկա մեկն,ով կհանդգնի ձեռնոց նետել այս ամենին:
Երբ Կարեն Կարապետյանը նշանակվում էր ՀՀ վարչապետ, բոլորի մոտ այն տպավորությունն էր, թե վերջապես հայտնվել է մեկն, ով ի վիճակի է լինելու կոտրել կարծրատիպերն ու գոնե մի փոքր մեղմել պետական թալանի մասշտաբները:
Պարզվեց, սակայն, բոլոր նմանատիպ հույսերը սին էին, չհիմնավորված, ու միակ բանը,որ դեռևս Կարապետյանը հասցրել է անել,ըստ էության,մարդկանց անգործ թողնելն է:
Կրճատված մեծաթիվ ՊՈԱԿ-ների ու ԾԻԳ-երի հետևանքով անգործ մնացած մարդկանց թվի վերաբերյալ իսկական լեգենդներ են պտտվում: Արդյունքում 50-200000 դրամ ստացող մարդիկ մնում են անգործ, ու չի բացառվում, որ ելնելով սոված չմնալու բնական մղումից, ժամանակի ընթացքում անվերադարձ լքեն Հայաստանը: Մինչդեռ, վստահաբար, ֆինանսական տնտեսումներ անելու շատ ավելի գործուն ու արդարացված միջոցներ ու մեթոդներ կան:
Բանից պարզվում է՝ բացառապես Հայաստանը ծաղկուն Եվրոպայի մի մասնիկն երևակայելու նպատակով վերջին տարիներին բյուջեից անհատակ միջոցներ են ծախսվել գյուղական համայնքներում խորհրդատվական ծառայություններ մատուցելու նպատակով:
Ինչպես ցույց է տալիս համապատասխան զեկույցը, անցյալ տարի գյուղական խորհրդատվական ծրագրի համար պետական բյուջեից հատկացվել է 397.3 միլիոն դրամ, 2015-ին՝ 395.8 միլիոն դրամ, իսկ 2014-ին՝ 346.5 միլիոն դրամ:
Զեկույցում նշված է, որ այս ծրագրի ֆինանսավորման ծավալները 2008-2016 թվականների ընթացքում աճել են 2.8 անգամ կամ միջինը տարեկան 13.9%-ով: Իսկ այդ կլորիկ գումարները ծախսվել են սեմինարների, դաշտային ուսուցումների, փորձացուցադրական աշխատանքների, ռադիոհեռուստահաղորդումների, տեղեկատվական թերթիկներ և բուկլետներ տպելու համար:
Դատելով ամենայնից՝ 2017-ին ևս այս բարի ավանդույթը մեզանում կգտնի իր շարունակությունը՝ լրացնելով 3 մլրդ դրամի սահմանագիծը:
Որքան էլ կարող է անհեթեթ հնչել, փաստ է, սակայն, որ, ինչպես ցույց են տալիս «Օքսֆամ Հայաստան»-ի իրականացրած հետազոտության արդյունքները, այդ ամենի արդյունքում ոչ մի էական օգուտ գյուղացիները բացարձակապես չեն ստացել: Գյուղացին շարունակում է հող մշակել և անասուն պահել պապենական ավանդույթներով՝ հարցերի դեպքում դիմելով իր գյուղապետին կամ համագյուղացուն:
Ընդհանրապես, պետք է նկատել, որ այս դաժան պրակտիկան հատկապես ակտիվորեն կիրառվում էր Տիգրան Սարգսյանի օրոք: Բոլորն են հիշում նրա կողմից Հայաստանում սկիզբ դրված կովերի պտուկների լվացման ավանդույթի մասին:
Փաստորեն՝ բանից դուրս է գալիս՝ Կարապետյանի օրոք ևս այս «բարի» ավանդույթները շարունակվում են:
Այնպես որ՝ ինչպես կարելի է տեսնել, Հայաստանի թիվ մեկ գերխնդիրն այսօր ոչ թե երկրի ներսում փող չլինելն է, այլ՝ բյուջետային միջոցները ճիշտ տնօրինելու պատրաստակամության կամ ունակության բացակայությունը:
Ինչ է անում Կարապետյանն այս իրավիճակը իրապես շտկելու՝գործնական հարթությունում՝ ոչինչ՝ բացի, թերևս, որոշակի ուսումասիրություններ անելուց:
Ուսումնասիրել հարկավոր չէ ոչինչ, ընդամենը հարկավոր է վաղուց հանրահայտ խնդիրներին լուծում տալ՝ այդ թվում և բյուջեի սուղ միջոցները «քամուն չտալու» ճանապարհով:
Անուշ Արշակյան