Ես ուզում եմ իր ստեղծագործությունների տողերի արանքում փնտրել նրան` մի հայուհու, ով ապրում է օտար ափերում: Իր մասին պատմող ֆիլմն եմ նայում, ու նրա ընթերցած տողերի արանքում տեսնում հայրենիքից հեռու, հայրենի հողի կարոտով ապրող հայուհու: Այնտեղ բանաստեղծուհի կա` Նելլի Ավակովա Գրիգորյան, ով իր հայրենակարոտ տողերով ընդհանրացրել է ժամանակակից մարդուն` անցյալի տխուր հիշողությունների ու ներկայի օտարության խաչմերուկում: Այն ազդարարում է հայի ճակատագրի մասին մի պատմություն, որ հատուկ է շատ-շատերին ու տարբեր` յուրովի….
Տարեգրություն է այն, կարոտի երգ` հորովելի թախծալի մեղեդայնությամբ օծված, որ նկարահանվել է հեռավոր Լոս Անջելեսում, որտեղ անուններ կան, որ արժանվույս մեծարանքի են արժանի: Այն հայի հոգու ճիչն է, որ կամաց, բայց հնչեղ արձագանքում է օտարության մեջ ապրող մարդու կսկծացող հոգուն: Այդ փաստագրական ֆիլմը կարոտի երգ է, որ հանդիսատեսին տանում է մտորումների գիրկը` իր հետևում թողնելով անզուսպ մի թախիծ...
«Երկիր Մեդիայում» տեղադրված տեսանյութն եմ նայում արձակագիր Լևոն Ադյանի մասին` «Գրողը Ղարաբաղի հեռու լեռներից»: Ամենուր հայրենի Արցախ բանաշխարհի և Ադյան գրողի միասնությունն է ամրագրվում, որ եկել էր այն հեռու-հեռավոր լեռներից: Մի անցած խմբագրական կյանք կա անցյալում` Բաքվում ապրած տարիներից, ցավալի խոսք` այնտեղի ջարդերի ու ապրիլյան դեպքերի մասին:
Ձեռքիս Նելլի Ավակովայի` ինձ նվիրած իր գիրքն է` «Ղարաբաղ...Ցավ և հիշողություն», ու նա ինձ երևում է Բաքվի ոճրագործությունից փրկվածների մեջ և հետագա տարիներին` այդ ճշմարտությունը բարձրաձայնելիս... Նա ինձ երևում է մի քանի ժամվա մեր հանդիպման ընթացում, երբ հյուրընկալվել էր իմ տանը Մարտակերտում: Ես հաճախակի լսում եմ նրա ձայնը հեռախոսի մյուս կողմից, որ հնչում է Լոս Անջելեսից, և գիտեմ, որ ապրում է Արցախով ու այստեղի հիշողություններով: Նա ինձ երևում է իր բանաստեղծական աշխարհով ու հայրենակարոտ տողերով, որ ռուսերեն են գրվում, բայց թարգմանվում են հայերեն:
Սարոյանի տողերն եմ հիշում, որ օտարագիր ստեղծագործողներին կարելի է վերագրել. «Թեև անգլիերեն կը գրեմ, …ինքզինքս կը նկատեմ հայ գրող մը: Գործածած բառերս անգլիերեն են…Ոգին, որ կ’ստիպե ինձ գրել, սակայն հայ է: Ուրեմն հայ գրող մըն եմ...»:
Մտորումներս ինձ տանում են դեպ հեռուները, որտեղ տարբեր եզերքներում ապրող և անցած դարավերջի` եղեռնից փրկված ականատես գրող կա և բանաստեղծուհի, ով հայտնի է մեզ նաև Ադյանի ստեղծագործությունների բարձրարժեք թարգմանություններով: Այստեղ այդ գեհենի ականատես Ադյան գրողի պատմություն կա «Հեռացող եզերքում», որի ռուսերեն թարգմանության հրատարակությունն այս օրերին արժանի ապտակ կլինի ազերի ոճրագործներին: Արդեն լույս է տեսել արցախցի գրող Լևոն Ադյանի «Այն հեռավոր ամռան» գրքի ռուսերեն թարգմանությունը, որտեղ յուրահատուկ մի Արցախ աշխարհ կա գրողի այն վիպակներում ու պատմվածքներում, որ մեր հայրենակցուհու կողմից են թարգմանվել ու նրա իսկ հովանավորությամբ էլ այս օրերին հրատարակվել: Մտքերով ես նորից ճախրում եմ հեռուներում, կարոտի թևով ուզում եմ նրանց նորից ետ բերել իրենց հայրենի եզերքը… Ու իմ հայրենակիցներին ես տեսնում եմ Արցախի մայրաքաղաքում, որտեղ ուսուցչուհիս հանդիպել էր նրանց ամիսներ առաջ: Հպարտությամբ եմ տալիս նրանց անունները, որ իրենց ստեղծագործություններով ու թարգմանչական աշխատանքով յուրաքանչյուրը յուրովի իր նպաստն է բերում հայ գեղարվեստական մտքին ու մշակույթին: Բայց, ցավոք, հիշում ենք նաև շատերին հայ ժողովրդի ստեղծագործ զավակների մեջ, որ ձուլվել են օտարներին...
Նատաշա Պողոսյան