Հայ նշանավոր գրող և գրաքննադատ Հակոբ Օշականն այս կամ այն գրական երկը արժևորելիս խորհուրդ էր տալիս նախ և առաջ հաշվի առնել, թե «ինչ կա այնտեղ իմ ժողովուրդէն»: Չփորձելով «Մանկավարժի օրագիրը» տարազավորել ուռճացված բնորոշումներով` միանշանակ փաստել կարելի է, որ այն գիրք է հայի և նրա երկրի, տվյալ պարագայում` Արցախի և արցախցու մասին: Օրագրային գրառումներով գրքերը նորություն չեն մեր իրականության մեջ: Համաշխարհային գրականությունից բավական է հիշել միայն «Աննա Ֆրանկի օրագիրը», որը գրանցված է «20-րդ դարի լավագույն գրքեր» ցանկում. երեխայի կողմից գրված գիրք, որով, սակայն, փոքրիկ աղջնակը հզոր ձայնով պատմական ճշմարտություն է փաստում:

Մեծ աշխարհի փոքրիկ ու գողտրիկ մի անկյունում (որը, դժբախտաբար, վերածվել է թեժ կրակակետի) ապրող ու արարող մանկավարժ Նատաշա Պողոսյանն էլ իր օրագրով է փորձում ճշմարտության ձայնը հնչեցնել ի լուր աշխարհի` «ո՛չ» ասելով պատերազմին: Արցախի ամեն մի թիզ հողը ներծծված է հայրենիքի համար իրենց կյանքը զոհաբերած երիտասարդների արյամբ: Ու էջ առ էջ գրառումներում մանկավարժը կերտում է ժամանակի պատմությունը, որտեղ տեսնում ենք պատերազմի արհավիրքը, հայրենի հողին արմատներով ամուր կառչած արցախցուն, որը ժայռի կատարին բուսած կաղնու պես դիմանում է ահեղ հողմերին ու շարունակում ջերմացնել աշխարհը:
Օրագրային խճանկարը ընդլայնվում է և ընթերցողի հետ անկեղծ զրույցի են բռնվում սահմանամերձ բնակավայրում ապրող աշակերտները` իրենց հասուն խոհերով, երազանքներով, նպատակներով, մտահոգություններով, առաջին սիրո խոստովանությամբ, կորուստների անդառնալի ցավով, հաղթանակների բերկրանքով: Իրական հերոսներ են դառնում նաև հեղինակի կողքին ապրող ուսուցիչը, լրագրողը, հողագործը, գրողը, զինվորը, բժիշկը, որոնք կերտում են իրենց ժամանակը, և որոնք մեկ ընդհանուր բնորոշում ունեն` հայրենիքի պաշտպան. նրանցից յուրաքանչյուրը, ինչպես Ն. Պողոսյանն է փաստում, ամենօրյա աշխատանքով հսկում է իրեն վերապահված տարածքի սահմանները. զինվորը` զենքով, բժիշկը` վիրաբուժական նշտարով, մանկավարժը` գրչով…
Ու գեղարվեստական մանրաքանդակ-իրապատումներով հյուսվում է մանկավարժի օրագիրը, որը սահմանամերձ բնակավայրում ապրողի ու արարողի ամենօրյա խիզախման մասին է պատմում, և որը հայի հոգևոր տարածքներն անաղարտ պահելու, ճշմարիտ արժեքներ սերմանելու դավանանքն ունի: Այդ խիզախման համար Նատաշա Պողոսյանի պրպտումները սահմաններ չեն ճանաչում, և ամեն ինչ դառնում է միջոց` դրսևորվելով գրքի արարմամբ, առցանց հարթակներում ազնիվ մտավորականի ձայնի անխախտ հնչեցմամբ, ակտիվ համագործակցությամբ ժամանակի ականավոր գործիչների և հայրենանպաստ առաքելություն ծավալող կառույցների հետ:
Ն. Պողոսյանի համագործակցությունն Արցախի գրողների միության հետ ավանդական բնույթ է ստացել, որը դրսևորվում է հատկապես Մուրացանյան ամենամյա օրերին և այլ միջոցառումների ժամանակ: Այո՛, մուրացանյան և առհասարակ հայ գրականության բյուրեղացած իմաստնություններով դաստիարակվող նրա սաներն են, որ կրակոցների ներքո շարունակում են ապրել, երազանքների համար մաքառել և արարել հայրենի Արցախում:
Կարելի է ասել, որ մանկավարժը պատվով է կատարում իր վսեմ առաքելությունը` պաշտպանելով հայրենիքի հոգևոր սահմանները: «Մանկավարժի օրագիր» գիրքը հենց այդ հոգևոր և նյութական հայրենիքի, այնտեղ ապրող մարդու, նրա ժամանակի գեղագիտական և փիլիսոփայական խտացումն է, որը հետաքրքիր է, ինքնատիպ, անկեղծ ու անպաճույճ, լավի ու բարու արարման ձգտումով:
ԶԱՐԻՆԵ ՍԱՌԱՋՅԱՆ

Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, դասախոս, Արցախի գրողների միության անդամ

Արցախի գրողների միության անդամ