Այսօր Սումգայիթի ոճրագործության զոհերի հիշատակին նվիրված միջոցառումը` մեր հայրենակից արձակագիր գրող Լևոն Ադյանի «Հեռացող եզերք» գրքի շրջանակներում, կայացավ Մարտակերտի պատմաերկրագիտական թանգարանում: Տնօրեն Սեդա Հայրապետյանի, թանգարանի աշխատողներ Մարինե Միքայելյանի և Նաիրա Ավետիսյանի ջանքերն իզուր չէին անցել` մեր դպրոցի 7-րդ և 12-րդ հումանիտար դասարանների աշակերտների միջոցով գրական-երաժշտական հուշ-ցերեկույթին մի նոր ոճական երանգավորում տալու համար: Միջոցառման երաժշտական մասի օժանդակությունը նկատելի էր մշակույթի տան տնօրեն Թամարա Եղիշյանի ու այդ ոլորտի` իր աշխատողների մասնակցությամբ:
Հրավիրված էին Վլադիմիր Բալայանի անվան միջնակարգ դպրոցի դաստիարակչական գծով տնօրենի տեղակալ Կարինե Բալասանյանն ու դաստիարակչական աշխատանքների կազմակերպիչ Անժելա Պետրոսյանը, դպրոցի պատմության մեթոդմիավորման նախագահ Արշալույս Գաբրիելյանը, 12-րդ դասարանի դասղեկ Նոնա Հայրապետյանը, 7-րդ ա դասարանի աշակերտների մասնակցությամբ` ասմունքի խմբակավար Սվետլանա Դալլաքյանը, կենտրոնական գրադարանի տնօրեն Իրա Բաղրյանը, երիտասարդության հարցերի բաժնի վարիչ Մհեր Անդրյանը` իր աշխատողներ Գոհար Մամունցի, Մանուշ Մաթևոսյանի հետ, նաև` դպրոցականներ:
Մարինե Միքայելյանի նախնական խոսքը Բաքվի և Սումգայիթի հայության նկատմամբ իրականացված արյունահեղության դատապարտումն էր, որ առայսօր էլ, կոպտորեն աղավաղելով փաստերը, ոճրագործները մնացել են անպատիժ: Այդ ցեղասպանության հավաստի վկայությունը թերևս ականատես գրողի կողմից գրված «Հեռացող եզերք» վեպն էր, որի քննարկման և գրական-երաժշտական ցերեկույթը վարելու նախապատվությունը վերապահվել էր մանկավարժիս` իմ աշակերտների ակտիվ մասնակցությամբ: Իմ խոսքում պատմական այդ դաժան իրադարձության զոհ գնացած բազում նահատակների հիշատակին կազմակերպված այս միջոցառումն էր, թանգարանում անցկացնելու միտումը, առանցքում` Լևոն Ադյան գրողը` իր «Հեռացող եզերքով»:

Գրողի կենսագրության ու գրական գործունեության համառոտ տեղեկություններին զուգահեռվեց վեպի դիպաշարի վերլուծականը, որ մեկընդմեջ հավելվում էր Գերտրուդա Բեգլարյանի, Մանե Հակոբյանի, Աննա Խաչատրյանի ու Անգելինա Անդրյանի թախծալից երգերի հմայիչ ձայներով: Գրքից ստացած տպավորություններով ու իրենց կարծիքներով կիսվեցին դպրոցականները` յուրաքանչյուրը յուրովի տարբեր, մեկը մյուսից հետաքրքրիր ու նույնքան` հուզական: Նրանց խոսքում գրքի ու նրա հերոսների նկատմամբ առանձնակի համակրանք կար, գիրք, որ անցած տարվա փետրվարից մտել էր դասարանից դասարան, առայսօր էլ նրա արցունքոտ էջերն իրենց հետքն են թողնում նրանց հուզական աշխարհում, երբ ամեն անգամ թերթում են այն:
Վեպի բնագրից ընթերցած հատվածները հաստատում էին այդ սև գործն իրականացնողների հրեշավոր դեմքը, որ ուղեկցվել էր սպանություններով, տանջանքներով, բռնաբարություններով, մարդկանց վառելով, վտարանդի դարձած հայությամբ: Դրանք պատասխան էին Արցախի հայ բնակչության խաղաղ ցույցերի, որոնցով արդարացիորեն պահանջվում էր իրականացնել ինքնորոշման սահմանադրական մեր իրավունքը:
Միջոցառման ավարտի շնորհակալական խոսքս ուղղված էր բոլոր մասնակիցներին, որ եզրափակվեց պատմաերկրագիտական թանգարանին` գրողի կողմից փոխանցված «Հեռացող եզերք» գրքի նվիրատվությամբ:
Նատաշա Պողոսյան