Այս տարվա իմ հրատարակվելիք երկրորդ գրքի առանցքում արձակագիր Լևոն Ադյանի ստեղծագործությունների՝ կատարածս գեղարվեստական վերլուծություններն են և դպրոցական ծրագրից դուրս մեր հայրենակից գրողի գրական ժառանգության մատուցման հնարավորությունները դպրոցում: Գրողի և ուսուցչուհու, ընդհանրապես, այդ գրքի մասին իր արժանվույն խոսքն է ասել բանասիրական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ Ժաննա Բեգլարյանը: Մեծագույն շնորհակալությունս Արցախի բանաստեղծուհուն: (Նատաշա Պողոսյան)
Անվանի գրող Լևոն Ադյանի գեղարվեստական արձակը տարողունակ է իր ասելիքով ու կատարմամբ: Այն իր նշանակալի և ուրույն տեղն ունի արդի հայ գրականության մեջ: Անցյալ դարի 60-ականներին գրականություն մտած արցախածին գրողի գրական միջավայրը հիմնականում Արցախն է, իսկ գրական կերպարների նախատիպերը՝ արցախցու տեսակը խտացնող մարդիկ: Շուրջ 60-ամյա գրական գործունեության ընթացքում (որի մեծ մասն անցել է Բաքու քաղաքում) գրողը մի քանի տասնյակ ժողովածուներ է հանձնել ընթերցողի դատին:
Գրողի ստեղծագործական ճակատագիրը, սակայն, բեկվել է ՝ կապված 20-րդ դարի վերջին Ադրբեջանի հայաբնակ վայրերում սկիզբ առած հայկական ջարդերի և կազմակերպված տեղահանությունների հետ: Որպես իր ժողովրդի անբաժանելի մասնիկ՝ Լևոն Ադյանն իր վրա կրել է այդ դաժան ժամանակների բոլոր անդրադարձումները՝ լինելով բնավեր ու տարագիր, կորցնելով ձեռագիր տասնյակ ստեղծագործություններ, իր վրա առնելով ճակատագրի ամենադաժան հարվածները: Արձակագրի մեջ, սակայն, չի լռել գրելու աստվածատուր ջիղը: Անմարդկային փորձությունների միջով անցած գրողը տարագրության մեջ շարունակել է գրականացնել ադրբեջանահայության ջարդուփշուր արված հավատը, արյունոտված երազանքների փշրանքները, ընդհանրության մեջ՝ այն գեհենը, որի մեջ հայտնվել են այդ երկիրն իրենց հայրենիքը համարած և իրենցով շենացրած մարդիկ:
Որպես ականատես գրող՝ Լ. Ադյանը ստեղծել է «Հեռացող եզերք» (1990) վեպը, որն այդ ժամանակներում ապրած մարդու կյանքի գիրքն է: Վեպն ուշացումով է հասել ընթերցողին: Շուրջ քսանհինգ տարի անց միայն տպագրվեց և ունեցավ լուրջ արձագանքներ ու արժևորումներ: «Իսկական իմաստով,- գրում է ակադեմիկոս Ս. Սարինյանը,- «Հեռացող եզերքը» ժամանակակից վեպ է՝ սինկրետիկ կառուցվածքով, ուր պատումի էպիկական ձևույթը համատեղվում է քնարական և իմաստասիրական ստորոգումներով» («Գրական թերթ», 2017թ., ապրիլ, թիվ 12):
ԼՂՀ վաստակավոր մանկավարժ Նատաշա Պողոսյանի գիրքը «Հեռացող եզերքի» բազմաթիվ արձագանքներից մեկն է՝ իր խտության ու ինքնատիպության մեջ խրախուսելի: Մեր ժամանակներում ստեղծվող արժեքավոր շատ գրական գործեր դուրս են մնում գրականության դպրոցական ծրագրերից: Այս գիրքը գալիս է հուշելու, նաև սովորեցնելու, թե ինչպես ծրագրից դուրս գրողներին դարձնել աշակերտության սեփականությունը: Ճիշտ հասկանալով գեղարվեստական գրականության գործառույթները՝ գրականության վաստակաշատ ուսուցչուհին տարբեր եղանակներ ու մեթոդներ է հուշում գրողի գրական ժառանգությունն աճող սերնդին ճիշտ մատուցելու համար: Գրքում տեղ գտած բազմաթիվ աշակերտների գրավոր արձագանքներն ուսուցչուհու հաջողությունների վկայություններն են:
Ուշագրավ են նաև «Իրիկնային աղջամուղջ» և «Անձրևից հետո» ժողովածուներում ընդգրկված մի շարք ստեղծագործությունների վերլուծությունները, որոնցում գրողի ստեղծած իրականությունը, մարդկային զգացումներն ու իդեալները նորովի են սինթեզվում ուսուցչուհու գեղարվեստական խոսքում ու համոզմունքներում: Պատկերավորման արտահայտչական միջոցներով, բառապաշարի շերտավորման նուրբ զգացողությամբ նա կարողացել է հմտորեն ներկայացնել Լևոն Ադյանի աշխարհընկալումն ու կենսազգացողությունը, գրողի ասելիքի արժեքայնության նշաձողը և դա մանկավարժի բարձր վարպետությամբ փոխանցել աշակերտներին:
Մանկավարժի իր վերլուծություններում ուսուցչուհին կարողացել է հավուր պատշաճի ներկայացնել Ադյանի ստեղծագործությունների թեմատիկայի արժանիքները՝ բնությունից մինչև մարդկային կերպարներ, զգացմունքներ ու ապրումներ: Ուսուցիչն ու գրողը դառնում են անտեսանելի զրուցակիցներ` իրական ու անդին, և այդ չիրականացված զրույցը օրգանապես կապվում է տեքստին ու ենթատեքստին՝ այն դարձնելով նպատակային, դիպուկ և ներգործուն: Գրողի տառապանքը դառնում է ուսուցչուհու տառապանքը, հեռացող եզերքում ապրող մարդկանց հոգսը՝ նրա հոգսը:
Լևոն Ադյանի ստեղծագործությունները դարձնելով լայն քննարկման նյութ՝ Նատաշա Պողոսյանը կարողացել է ներկայացնել գրողի ասելիքի ճշմարտությունը, հայրենիքը սիրելու, ճշմարիտ ապրումին ու խոհին հարազատ լինելու մղումը: Ճշմարտացիություն ու թափանցիկություն, զերծ սենտիմենտալ ու մակերեսային դիտարկումներից. այսպիսին է ուսուցչուհու ասելիքը, ինչը՝ որպես արժեք, փոխանցել է աշակերտներին: Նման մեթոդական ձեռնարկները ցպահանջ են մեր դպրոցներում՝ գրականության դասերի արդիականությունը ապահովելու համար:
Ժաննա ԲԵԳԼԱՐՅԱՆ
Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ