Մարտակերտի Վլ. Բալայանի անվան միջնակարգ դպրոցի առաջին հարկում գտնվող համակարգչային դասասենյակը տարիների պատմություն ունի: «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի` Տորոնտոյի վարչության առաջին հիմնադիր-ղեկավար Մկրտիչ Մկրտիչյանի նախաձեռնությամբ է տարիներ առաջ վերանորոգվել, ապահովվել համակարգիչներով: Այն ժամանակ հազվագյուտ ընտանիքներում համակարգիչներ կային, նման բարեգործությունը հիացմունքի արժանացավ, առանձնահատուկ հետաքրքրություն ծնվեց, թե որքանով կլինեն հագեցած մեր դասերը, երբ ժամանակակից տեխնոլոգիաներով առաջնորդվենք:
Դա մի նոր թարմություն էր բարերարի կողմից, սակայն համացանցի անհասանելի լինելը կամ թույլ կապը մեզ երբեմն հնարավորություն չէին տալիս` վայելելու այդ բերկրանքը: Ժամանակի ընթացքում այդ համակարգիչների մի մասը գործածությունից դուրս եկավ, բայց այդ դասասենյակը մնաց բոլորիս համար մի հարազատ անկյուն: Այդ դասարանի հետ կապված հայ մարդու անուն կա, որ դարձել է շատերի բարեկամը, իսկ տնօրեն Լիդիա Պետրոսյանի համար նա եղբայր է, հարազատ մարդ, ում երկարատև տարիների անձնվեր գործունեությունը` ի նպաստ Հայաստանի և Արցախի զարգացման, ակնհայտ ու ողջունելի է մոտ քառորդ դար:
Դպրոցում համացանցի հասանելիությունը ապահովված է վաղուց, և Մուշեղ Գալշոյանի «Մամփրե արքան» այդ օրը մեզ տարավ համակարգչային դասասենյակ: Օպերատոր Ոսկեհատ Գրիգորյանի փնտրտուքների արդյունքում էկրանին տեսանելի էր   հեղինակի ամենահայտնի ստեղծագործություններից մեկը, որը բազմիցս բեմադրվել էր, և պատմվածքի հիման վրա նկարահանվել ֆիլմ-ներկայացում: 7-րդ ա դասարանում այդ թեման համահունչ էր ապրիլյան եղերական օրերին, բայց կար նաև մեկ այլ ձգողական ուժ: Պատմվածքի բեմականացումն էինք դիտում, այդ դասաժամին խոսք կար նաև Արևմտյան Հայաստանից աշխարհով մեկ սփռված հայության մասին, որի մի բեկորն է կանադահայ բարերար Մկրտիչ Մկրտիչյանը, ով ամեն տարի բարեգործական նախաձեռնությամբ այցելում է Արցախ:
Մամփրեի կերպարը դուր եկավ աշակերտներին, մտերմական, մի դուրեկան հույզ ծնվեց նրա հանդեպ, երբ իմացան, որ նա հետևում է, թե ինչպես է երրորդ դասարանում սովորող թոռնուհին կրտսեր եղբորը սովորեցնում հայոց այբուբենը, և ցանկություն է ծնվում պապի մոտ, որ ինքն էլ սովորի այբուբենն օր ծերության: Նա  Արևմտյան Հայաստանում ապրելու տարիներին սովորել էր վարժապետ Հարությունի դպրոցում և հիշում էր, որ նա կարմիր տառեր էր ասեղնագործում սպիտակ պաստառի վրա։ Տառերը կարմիր էին, որովհետև Մաշտոցը տառերն իր սրտից էր հանել, դրանք թրծվել են արևով ու մասնակցել են սրբազան կռիվների։ Սակայն տառերը գրել-սովորել չհասցրին, պատերազմ եղավ, գաղթեցին նրանք: Եվ ահա Մամփրեն որոշել էր տառաճանաչ դառնալ, և թոռնուհին սկսում է տառերը սովորեցնել նրան։ Մամփրեն ութսունին մոտ էր, և գարնանը նա արդեն գիտեր բոլոր տառերը, որոնց անվանում էր հայոց զինվորներ, բայց ափսոսում էր, որ գրերին ուշ ծանոթացավ:
Մամփրեի կարմիրով գրված տողերը մնացին սերունդներին, որ ահեղ ցասում է, ոգեղեն կոչ, անձնուրաց հավատ, հայրենի հողի սեր, ապրելու երազանք. «Օսմա՛ն, թալանչի՛ օսման, ուրեմն որպես ավազակ որ ճամփին կանգնեցիր, էդ ճամփեն քոնն է, հա՞։ Քու թալանչի ձեռքն, որ դռան դիպավ, էդ տունը քոնն է, հա՞։ Քու գիշատիչ աչքն, որ սարը տեսավ, էդ սարը քոնն է, հա՞։ Քու հարամ շունչն որ աղբրակին դիպավ, էդ աղբուրն քոնն է, հա՞... Աթաբունար... Մամփրեն ճար չունեցավ, թե քեզ տրորեր, տրորեր ու տրորեր, ու դու հասկանայիր, թե Տալվորիկի սարերում ու ողջ Սասնո սարերում Աթաբունար հարամանուն աղբյուր չկա։ Չկա ու չկա։ Աղբյուրի անունը Մեհրե էր, ու Մեհրե կմնա՝ Մեհրեաղբյուր։ Պատմություն կա, արարիչ կա ու հնուց եկած զրույց. Առյուծ Մհերն էդտեղ` հենց էդ աղբրակի բխած տեղն է հանդիպել առյուծին ու ճղել զառյուծն, ու, կամոք արարչի, տեղն ու տեղն աղբյուր է բխել։ Եվ արարիչն ինքն է կնքել՝ Մեհրեաղբյուր։ Արարիչն է ծնել, ու արարիչն է կնքել: Օսմա՛ն, թալանչի՛ օսման, ես էլ մեռնեմ, դու էլ մեռնես, աղբյուրի անունը Մեհրե էր ու Մեհրե էլ կմնա: Մամփրե արքա»:
Մ. Գալշոյանի «Մամփրե արքայի» ուսուցումը մի հայրենյաց դաս էր, որտեղ պատմություն կար, հայրենիքի սեր, նոր օրերի կյանք, օտար ափերում ապրող հայ բարերար, որ ՍԻՐՈՒՄ Է ԴՊՐՈՑ ԿԱՌՈՒՑԵԼ և, ամեն անգամ Արցախ այցելելով, իր բարեգործական նախաձեռնությամբ հաստատում է հայի հարատևելու կամքը, որ գալիս է Մամփրեից ու նրա կարմիրով գրած այբուբենի տառերից` որպես ոգեղեն ուժ, ապրելու պատգամ, հայ մարդու առաքելության ճանապարհին:
Նատաշա Պողոսյան