Մարտակերտի Վլադիմիր Բալայանի անվան միջնակարգ դպրոցի գրադարանն այն ջերմ միջավայրն է, որ մեզ` ուսուցիչներիս, ազատ դասաժամերին տանում է իր գիրկը: Լորա Միրզոյանը դպրոցի գրադարանավարուհին է, ազնիվ ու ջերմ բնավորությամբ մի անհատականություն, ով քսան տարուց ավելի է, ինչ իր գործի անշահախնդիր նվիրյալն է, աշակերտների հետ մտերմական ու հարգալից, սիրված ուսուցիչների կողմից: Մենք երբեմն նրա հետ խուսափում ենք խոսել իր անցած դառնակսկիծ օրերից, բայց գիտենք, որ իրար հետևից ծնվող թոռնիկների` ծլարձակող նոր սերնդի ուրախությամբ ապրող նրա ջինջ հոգում անցյալի հետքեր կան ծանր:
Երեք մանկահասակ երեխաների մայր էր, երբ զոհվեց ամուսինը` ներքին գործերի բաժնի աշխատող Վանիկ Միրզոյանը: Երեխաներից մեծը` Արմինեն, չորս տարեկան էր, Արմենը` երկու տարեկան, իսկ կրտսեր դուստրը` Վարսիկը, տասը ամսական: Մի թանձր մշուշ պատում է հոգիս, երբ գիտեմ, թե ինչպիսի դժվարությամբ է մեծացրել այս երեխաներին, որոնց դասավանդել եմ դպրոցում, իսկ այսօր նրանք ունեն ընտանիքներ` իրենց հոգում ունենալով անհայր մեծանալու կնիքը:

Այդ օրվա զրույցը Լորայի հետ ես խախտում եմ իմ հարցումներով: Անցյալի դառը հիշողությունները կսկիծով են լցնում նրա հոգին: Համարյա քսանհինգ տարի առաջ էր…Վեց տարվա ամուսնական կյանքն ավարտվեց. «Տաս օր տեղեկություն չունեինք Վանիկից, մենք կարծում էինք նա գերի էր ընկել: Բայց հետո եկավ ու պատմեց, որ նույնիսկ անասունների ոտնահետքերի ջրից էին խմել…Վերջին հանդիպումը ամենից ծանրն էր: Նա համբուրեց երեխաներին` կարծես գիտակցելով, որ էլ չի հանդիպելու: Այդպես էլ եղավ: Սկզբում լսեցինք, որ վիրավորվել է: Պարզվեց` զոհվել էր…Դա 1992-ի օգոստոսի 18-ն էր»:

Ծանր հիշողությունը խեղդում է կոկորդը, նա սրբում է արցունքները…Երկուսս էլ լուռ ենք, ու այդ լռության մեջ միայն արցունքներն են թեթևացնում անցյալի վիշտը: Րոպեներ անց խախտում եմ լռությունը, շարունակվում է կիսատ մնացած մի տխուր պատմություն. «Վանիկի հուղարկավորությունը Հայաստանում էր` Էջմիածնում: Ես էլ երեխաների հետ այդ պատերազմական օրերին այնտեղ էի…Բայց 95-ին վերադարձանք Արցախ, հետո Վանիկի աճյունը տեղափոխվեց հայրենի գյուղի` Աղաբեկալանջի գերեզմանոց...Մասնակցել է Մարտակերտի շրջանի Այգեստան, Քաջավան, Մարաղա, Մաղավուզ, Մեծ շեն բնակավայրերի պաշտպանական մարտերին: Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով»:
Մարդկային վիշտն այն զորավոր ուժն է դառնում, որ մարդը կարողանում է հաղթահարել: Այդ ցավի հաղթահարումից ծնվում է մի ներքին ինքնահիացում, թե ինչպես կարողացավ միայնակ մայրը, հոգու խորքում խտացնելով իր մեծագույն տառապանքը, մեծացնել անհայր մնացած երեխաներին: Մի վրձնահարվածով կամ մի քանի տողով հնարավոր չէ պատկերել մոր կերպար, ով կարողացավ այդ ցավն իր մեջ խտացնել ու երբևէ չարտահայտել այն հոգու ընդվզումները, որ ապրեց նա այդ տարիներին: Ապրած ցավալի զգացումը երբեմն անբացատրելի է դառնում, երբ մարդը, հոգում ունենալով հակադիր զգացումների խառնուրդ, ապրում է լացի ու ծիծաղի ներդաշնակությամբ, նաև անորոշության` սիրտ ճմլող տագնապով` հոգում այն մեծ ճշմարտությունը, որ մարդն անցյալի ու ներկայի բարձրակետում է, այն միակը, որ կարողանում է դառնալ կեցության չափանիշ` գալիքի նկատմամբ ունեցած լավագույն երազանքներով:
Այստեղ թոռնիկներ կան, նոր կյանքի հավատ, բարի հույսերի հրվանդան, որ մայրն իր հոգու անսպառ սերը շարունակում է տարածել իր մեծացրած երեխաների ստեղծած գեղեցիկ ընտանիքներում:
Նատաշա Պողոսյան