Ես «բարեկամություն» բառը դնում եմ չակերտների մեջ, չնայած այն ժամանակներում Մարտակերտի շրջանի պաշտոնաթերթն էլ «Բարեկամություն» էր կոչվում: Ինձ հավատացրե՛ք, որ Արցախում խորհրդային տարիներին եղել է «դարավոր բարեկամություն» ազերիների հետ, մի բան, որ այստեղ ապրելով` իմ գիտակցական կյանքում երբևէ չեմ տեսել:
Շատ-շատերի նման բամբակի բերքահավաքի եմ մասնակցել թե՛ դպրոցական և թե՛ ուսանողությանս տարիներին: Մենք չարչարվում էինք, նրանց շտեմարանները լցնում, բայց դրանց լակոտները, ծաղրելով մեզ, մեր հետևից «գյավուր» էին կանչում: Սկզբում չէի հասկանում այդ բառի իմաստը, հետագայում, երբ բուհում սկսեցինք անցնել «Աթեիզմ», գիտակցեցի, որ այդ առարկան ուսումնասիրելով` արհեստականորեն մոռացնել են տալիս մեր հավատը, մի բան, որ դարերի խորքից է եկել, և հասկացա, որ թուրքի լակոտը դրա համար է մեր հետևից «անհավատ» կանչում:
Եվ զարմանալի չէր, որ Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի գերազանցիկ ուսանողուհի էի, բայց «Ադրբեջանի պատմություն» դասավանդող ոմն Ասրյանի կողմից միակ «չորս» գնահատականն ստացա ուսանողական չորս տարվա ընթացքում, թե ինչ է, հակաճառել էի, որ Ազոխի քարանձավը Ղարաբաղի Հադրութի շրջանում է գտնվում և ոչ թե Ադրբեջանում:
Հիշեցնեմ մեկ այլ «երանություն» մասին, երբ շաբաթվա մեջ հեռուստատեսությամբ ադրբեջաներեն տարվող հաղորդաշարերի կողքին միայն ուրբաթ օրերին` երեկոյան, կես ժամով հայերեն հաղորդում էր լինում: Ցավոք, մեր սպասածին հակառակ, երբեմն կիսահայերենով տարվող որևէ անիմաստ հաղորդում էր կամ իրենց երգի թագուհի կոչվող զեյնաբի «Նունեն» էր, որ կցկտուր հնչեցնում էր հայերենով, մեկը, ով այս օրերին էլ մեր դեմ պատերազմի կոչեր է անում` հողեր զավթելու համար:
Տեսած կա՞ք մեր երեխաների շուրթերին սառած երգ, որ պարտադրաբար պետք է երգեին ադրբեջաներեն: Վերևից եկած «հրաման» էր, դպրոցի 150 աշակերտ պետք է սովորեին ադրբեջանական ինչ-որ երգ, որտեղ հայ երեխաների շուրթերով պիտի հնչեին իրենց «վաթան»-ի` հայրենիքի մասին խոսքեր: Երգչախումբը ձևավորելու համար մեր աշակերտներին հավաքեցին մարզադաշտում: Տարածքն ազատ էր, կանգնելու տեղն էլ` հարմար: Ես էլ այդ խեղկատակության ականատեսն էի, բայց ամենացավալին մեր երեխաների վիճակն էր, որ օրեր շարունակ մի կերպ սերտել էին երգի տողերը` առանց գիտակցելու այդ «վաթան»-ի իմաստը, որտեղ բազմիցս երգի կրկնատողերում բարձրաձայնվում էր Ադրբեջանը` որպես մեր սրբասուրբ հայրենիքը: Բայց ո՞վ կհամարձակվեր հրաժարվել, մարդիկ կային, քիչ էր մնում նրանք էլ երգեին, միայն թե իրենց աթոռներից չզրկվեին:
Մեկ ուրիշ խեղկատակություն: Ընդհատել էին մեր հայոց լեզվի քննությունը և ձմռան փոթորկոտ, ձյունախառն եղանակին պարտադրաբար կանգնեցրել Ստեփանակերտի կենտրոնական փողոցի մայթին, թե ինչ է` ուսանողներս պետք է ողջունեինք մեզ «հյուրընկալվող տիրակալին»` այն «խաղաղասեր» Ալիև ավագին: Մենք նրան տեսանք մոտիկից, նա մեքենայից ժպտում էր մեզ, ձեռքերը` օդում թափահարում: Հետո հիշեցինք, որ մենք այդտեղ էինք` միայն կեղծ ժպտալու և ձեռքեր թափահարելու համար, բայց այնքան ցուրտ էր, որ մեզանից ոմանք այդ մասին մոռացել էին:
Այսպես էր մեր «դարավոր բարեկամությունը» նրանց հետ, հիմա ինձ հավատացրե՛ք Արցախում ազերիների հետ մեկ ուրիշ «բարեկամության» մասին, որտեղ չակերտներ չլինեն:
Նատաշա Պողոսյան