Արծվի թռիչք, որ ընդհատվեց մեկ տարի առաջ, բայց ինչպե՞ս անցավ այդ տարին բոլորիս, առանձնապես՝ Մանուկյանների ընտանիքի համար: Ականատես եմ Գեղամի հարազատների ապրումներին, որ պարփակված են իրենց հոգում, զգում եմ հայրենյաց նվիրյալի բացակայությունը, որ դարձել է հավերժացված ներկա: Ես նրան ամեն օր տեսնում եմ իր դստեր հայացքում, ով սովորում է իմ դասղեկական ութերորդ դասարանում, անգամ այն թախծոտ ժպիտի մեջ, որ երբեմն դաջվում է նրա դեմքին, նա ամեն անգամ դառնում է ներկա, երբ այդ ներկայում երևում է ինձ նրա դեռահաս որդին:

Անցյալում Գեղամ Մանուկյանին եմ տեսնում՝ դպրոցական նստարանին՝ իմ առջև նստած, երբ ականատես էի նաև նրա ազնիվ պատանեկան սիրո բռնկումներին, իսկ ներկան շղարշվում է ծնողական ժողովներին դպրոց հաճախող նրա այրիացած կնոջ տեսքով, որ դառնում է վշտամորմոք կսկիծ: Այս ներկայում նաև մինուճար եղբոր՝ կորստից դառնացած քրոջն եմ տեսնում՝ դպրոցի ուսուցչուհի, ով երևէ չի հաշտվում հարազատի քարեղեն ներկայությանը:
Նրա մայրը մեր կողքին է միշտ, վաստակաշատ ուսուցչուհի, ով ամեն օր հիշեցնում է մեզ կորստյան մեծագույն ցավը: Ասում են՝ մայրը զորեղ է, ոգեղեն ուժ, ով հանճարեղ բանաստեղծի գրչով կյանքի դառնություններին հակադրվող համաստվածություն դարձավ, որ կարողանա դիմակայի երկրային ցավին, ու կորստյան վշտից դիվահար եղած մայրերն իրենց էության մեջ խտացրին մարդկության տառապանքը, որ դառնանք ականատեսը կսկծացող սրտերի:

Զոհվելուց մեկ տարի հետո Մարտակերտում մի նոր հուշաղբյուր ավելացավ Գեղամի հիշատակին՝ իր տնամերձից շատ մոտիկ, և քարեղեն հիշողություն դարձավ նա ապրողներիս համար: Ամեն անգամ առերեսվում ենք մեր անզորությանը՝ մահվան չարիքի դեմ, բայց նաև հուսադրվում ենք հայրենյաց հողի նվիրյալի հավերժացված ներկայով, իսկ այդ ներկայում նաև վերջերս նրա հետմահու պարգևատրությունն էր՝ հայրենիքին մատուցած հերոսական ծառայությունների համար՝ Առաջին աստիճանի մեդալով:
Քար լռությամբ ու հիշատակի հարգալից խոսքի ելույթներով կատարվեց հուշաղբյուրի բացումը: Ժապավենը կտրելու իրավունքը վերապահված էր Գեղամի որդուն և դստերը, իսկ վերջին խոսքը պատկանում էր որդեկորույս հորը: Սգո ու հիշատակի արարողության շարունակությունը այցելությունն էր գերեզմանոց, որտեղ նրա շիրմաքարն էր կանգնած ՝ հերոսի քարեղեն պատկերով, որ զենքը ձեռքին հայացքը հառել էր անծայրածիր հեռուներին...Դեմքի ժպիտը խորհուրդն էր հայի անկոտրում կամքի, որ միշտ էլ ազգը հայոց զոհեր է տվել, բայց չի կոտրվել, մնացել է անհողդողդ ու հայի հերոսական ոգին փոխանցել սերունդներին:
Նատաշա Պողոսյան